سیستم­ شانت

سیستم­های شانت

سیستم­ شانت

سیستم­ شانت:

سیستم­ شانت: متاسفانه، بیشتر مطالب بلاگ­ها در مورد هیدروسفالی از روی موارد بدی که به هیدروسفالی مبتلا بوده است، منتشر می­شود. این هم یکی از همان موارد است. روزی فردی به علت شکست شدن لولۀ شانتش و تماس آن با ساقۀ مغز او، فوت کرد. ممکن است شما فکر کنید که چطور چنین چیزی امکان دارد. ساقۀ مغز (که به خاطر شکل ساقه مانندش به این اسم نام­گذاری شده است)، جاییست که در آن جا قسمت پایینی مغز به نخاع متصل می­شود (WebMD, 2016). هدف اصلی ساقۀ مغز، کنترل جریان پیام­های رد و بدل شده بین مغز و سایر نقاط بدن است؛ همچنین، این نقطه، عملکردهای پایه­ای حیات مثل تنفس، ضربان قلب و فشار خون را نیز کنترل می­کند.

کجای کار ممکن است اشتباه باشد؟

هیدروسفالی به کمک ایمپلت یک شانت در مغز بیمار درمان می­شود. در هر صورت، ممکن است مشکلات و عوارضی بوجود بیاید یا شانت درست عمل نکند. به طرز جالب توجهی، در پنجاه درصد (۵۰%) اطفال بیمار، شانت تنها پس از گذشت دو سال به مشکل برمی­خورد. علت دقیق این مساله همچنان نامشخص است.

اشکال در عملکرد سیستم­ شانت

مسدود شدن جزئی یا کامل شانت، اشکال در عملکرد شانت در نظر گرفته می­شود (Hydrocephalus Association, 2014). زمانی که این اتفاق رخ می­دهد، مایع مغزی نخاعی تجمع پیدا کرده و علائمی همچون علائم افراد درمان نشده ظهور پیدا می­کند.

مسدود­شدگی ممکن است ناشی از تجمع سلول­های خونی، بافت یا باکتری­ها بوده و در هر قسمتی از سیستم رخ دهد. هم سوند مجاورتی[۱] (که در مغز ایمپلنت می­شود) و هم سوند دیستال[۲] (که در بطن قلب، حفرۀ صفاقی شکم یا حتی به ندرت در ستون فقرات امپلنت می­شود) دچار انسداد می­گردند. این انسدادها در کوروئید پلکسوس[۳] یا بطن­های مغز ریشه دارند. به طور کلی، در افراد بالغ مبتلا به هیدروسفالی، شیوع انسداد در سوند دیستال رایج­تر است.

اساساً، سیستم­ شانت بسیار با دوام است، ولی ممکن است اجزای سیستم (در زیر به تصویر کشیده شده است) در اثر استهلاک طبیعی، ترک بخورند یا جدا شوند، مخصوصا در کودکان که ناشی از دوران رشد آن­هاست. همچنین، اگرچه به ندرت رخ می­دهد، ممکن است یک دریچه به علت عدم کارکرد مکانیکی صحیح، دچار اشکال در عملکرد شود.

عفونت شانت

معمولا عفونت سیستم­ شانت بر اثر قرار گرفتن در معرض افراد بیمار رخ نمی­دهد، بلکه ناشی از باکتری­ها و میکروارگانیسم­های خود فرد است. شایع­ترین باکتری که باعث ایجاد عفونت می­گردد Staphylococcus epidermidis است که معمولا روی پوست افراد، درون فولیکول­های مو و غدد عرق یافت می­شود. این عفونت معمولاً حدود ۱ تا ۳ ماه پس از ایمپلنت شانت مشاهده می­شود ولی گاهی اوقات تا ۶ ماه پس از آن نیز دیده شده است. در افراد دارای شانت بطنی-صفاقی[۴] (VP)، عفونت ثانویۀ شانت معمولا پس از یک عفونت در حفرۀ شکمی رخ می­دهد. همچنین، افرادی که به کمک یک شانت بطنی-دهلیزی[۵]درمان می­شوند (که مواد را به داخل بطن راست قلب خالی می­کند)، ممکن است دچار عفونت عمومی شوند.

سایر مشکلات مربوط به شانت

تخلیۀ بیش از اندازه ممکن است باعث کوچک شدن اندازۀ بطن­ها شده و به علت دور شدن مغز و مننژ از جمجمه، بطن­ها شبیه به شکاف یا روزنه شوند (مراجعه کنید به: سندروم بطن شکاف[۶] (SVS) چیست؟). SVS بیشتر در میان افراد جوانی که از ابتدای دوران کودکی ایمپلنت شانت دریافت کرده ­اند، شیوع دارد. یکی از نشانه­هایی که بر SVS دلالت دارد، سردردهای متناوب و شدید است که با دراز کشیدن، فرد بهبود می­یابد.

تخلیۀ ناکافی دقیقا برعکس عمل می­کند و باعث می­شود که بطن­ها متورم شوند. زمانی که این اتفاق رخ می­دهد، شانت ممکن است قادر به رفع علائم هیدروسفالی نباشد. به جهت بازگرداندن تعادل به جریان مایع مغزی-نخاعی (CSF)، ممکن است ایمپلنت کردن یک شانت جدید که دارای دریچه­ ای با حساسیت بالاتر نسبت به فشار است، اجتناب ناپذیر باشد. اگر شانت دارای دریچۀ قابل برنامه­ ریزی باشد، با تنظیم کردن فشار لازم برای باز شدن دریچه، جریان به حالت متعادل بازمی­گردد.

هماتوم سابدورال

هماتوم سابدورال[۷] (که در تصویر مشخص است) زمانی اتفاق می­افتد که یک رگ که درون مننژ پاره شده است، مابین جمجمه و مغز گیر می­کند. این پدیده بیشتر در بین افراد بالغ دارای فشار هیدروسفالی نرمال[۸] (NPH) دیده می­شود و برای اصلاح، نیاز به جراحی دارد.

هیدروسفالی چند قسمتی شده[۹] نیز ممکن است در بخش­هایی از CSF درون سیستم بطنی وجود داشته باشد که بسیار بزرگ شده و دیگر با بطن عادی مرتبط نیست. چنین چیزی ممکن است نتیجۀ ضربه به سر در زمان تولد، خون­ریزی داخل بطنی نوزادان، ونتریکولیت[۱۰]، تخلیۀ بیش از حد یا شرایط دیگر باشد. تشخیص این مساله احتمالاً بسیار سخت است، چرا که عمدتاً در اطفال و کودکانی مشاهده می­شود که به لحاظ دستگاه عصبی، در معرض خطر قرار دارند. درمان­های آن شامل جراحی ایمپلنت سوند بطنی، کرانیوتومی و بازکردن محل­های داخل بطنی می­شود (John Hopkins Medical, N.D.).

گاهی اوقات ممکن است افراد مبتلا به هیدروسفالی، چه در بزرگسالان، چه کودکان دچار تشنج بشوند. تحقیقات پزشکی نشان داده است که هیچ ارتباطی بین محل شانت (یا تعداد دفعاتی که فرد اصلاحات دریافت کرده است) و افزایش ریسک تشنج، وجود ندارد. تنها احتمال استثنا، شامل کودکانی است که دچار مشکلات شناختی یا ناتوانی­های حرکتی هستند و به علت بالاتر بودن ریسک در آن­ها، در مقایسه با کودکان عادی، احتمال تشنج در آن­ها بیشتر است. همچنین، مطالعات نشان داده است که تشنج لزوماً در زمان عملکرد نادرست شانت رخ نمی­دهد، و توضیح احتمالی آن احتمالاً مربوط به بروز اختلالات تشنج ناشی از شکل ­گیری غیر صحیح قشر مخ[۱۱]، می­باشد.

همچنین، در افراد مبتلا به هیدروسفالی که با شانت درمان شده­ اند، برخی عوارض شکمی محتمل است. در واقع علت این مساله، وجود سوند دیستال شانت VP است که در حفرۀ صفاقی شکم واقع شده است. اگرچه شیوع مشکلات مربوط به شانت VP کمتر نیست (در مقایسه با شانت بطنی)، معمولاً شدت آن­ها کمتر بوده و نرخ مرگ و میر کمتری در آن­ها مشاهده شده است. مشکلات شامل این موارد می­شود: شبه کیست­های صفاقی[۱۲]، از دست دادن سوند دیستال، سوراخ شدن روده و فتق.

 

کتاب­ شناسی

Hydrocephalus Association (2014). Complications of shunt systems. Retrieved on February 12, 2018 from https://www.hydroassoc.org/complications-of-shunt-systems/

John Hopkins Medicine (N.D.) Craniotomy. Retrieved on February 13, 2016 from https://www.hopkinsmedicine.org/healthlibrary/test_procedures/neurological/craniotomy_92,P08767

 

WebMD (2016). Medical definition of brain stem. Retrieved on February 12, 2018 from https://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=2517

 

[۱] proximal catheter

[۲] distal catheter

[۳] choroid plexus

[۴] ventriculoperitoneal

[۵] ventriculoatrial

[۶] slit ventricle syndrome

[۷] Subdural hematoma

[۸] Normal pressure hydrocephalus

[۹] Multiloculated

[۱۰] Ventriculitis

[۱۱] malformation of the cerebral cortex

[۱۲] peritoneal pseudocysts

اشتراک گذاری پست

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *